Overzicht: Bijbelvertalingen

Welke van de Nederlandse Bijbelvertalingen is het meest betrouwbaar?

Afbeelding van een oud Grieks handschrift van het Nieuwe Testament, de Codex Basiliensis-A

Griekse grondtekst van het Nieuwe Testament

Bijbelvertalingen

Griekse handschriften

De originele brieven van het Nieuwe Testament zijn niet in het Nederlands, Engels of Duits geschreven, maar in het Grieks. Kortweg gesteld zijn er op dit moment twee verschillende versies van het Griekse Nieuwe Testament. De ene is de Textus Receptus (TR), de andere de Nestle-Aland editie van het Nieuwe Testament (NA). Dit zijn geen bijbels rechtstreeks uit het jaar 100 na Christus. Zij zijn samengesteld uit oude handschriften. Dit zijn kopieën van kopieën van de brieven van de apostelen. Deze handschriften getuigen van het originele Nieuwe Testament en bevatten afzonderlijk enkele verzen, hele hoofdstukken, een heel bijbelboek of een (bijna) volledig Nieuw Testament.

Textus Receptus

De Textus Receptus is tot stand gekomen in de 16e en 17e eeuw. Deze Griekse versie van het Nieuwe Testament is samengesteld uit een aantal handschriften die tot de ‘Traditionele tekst’ behoren. Deze handschriften hebben hun oorsprong in het Byzantijnse Rijk. Dit rijk raakte tijdens de middeleeuwen in verval. Uiteindelijk kwam er een einde aan het rijk door de val van Constantinopel in 1453. Vele prominente plaatsen uit het Nieuwe Testament vielen binnen het Byzantijnse Rijk en Grieks was de voertaal. Ongeveer 90% van de bestaande nieuwtestamentische handschriften komen van origine uit dit gebied1. Wanneer we de tekst van de Textus Receptus vergelijken met de duizenden Griekse handschriften uit dit gebied, is er een Kaart van het Byzantijnse Rijk omstreeks 1025 na Christusovereenkomst van 99%.2 Dit maakt de TR tot een betrouwbare getuige van de originele nieuwtestamentische brieven. Twee Nederlandse vertalingen hebben de TR als grondtekst gebruikt. Dit zijn de Statenvertaling en de Herziene Statenvertaling.

 

Nestle-Aland editie van het Nieuwe Testament

De Nestle-Aland editie is sinds het einde van de 19e eeuw in omloop. Een overgrote meerderheid van de Griekse handschriften ondersteunden nog steeds de Textus Receptus. Toch kwam er een nieuwe versie van het Griekse Nieuwe Testament. Dit begon bij het werk van Wescott en Hort. Twee bijbelwetenschappers die vonden dat men moest kijken naar de oudste bestaande handschriften, in plaats van een overeenkomende meerderheid. Zij staarden zich blind op met name twee handschriften, de Codex Sinaiticus (uit Egypte) en de Codex Vaticanus. Deze twee handschriften verschillen op duizenden plekken met de TR.3 Dat deze twee als betrouwbaar werden gezien is onbegrijpelijk. Alleen al in de vier evangeliën verschillen ze onderling op ten minste 3.000 plekken van elkaar.3 Toch vormen ze de basis voor een nieuw ontstane ‘Kritische editie’ van het Nieuwe Testament. Sinds de eerste uitgave is de tekst vele malen herzien en zijn er in de 20e en 21e eeuw meerdere edities gepubliceerd. Deze versie staat wel bekend als de Nestle-Aland editie van het Nieuwe Testament. De Nederlandse bijbels die gebaseerd zijn op de Nestle-Aland tekst zijn onder andere de NBG51-vertaling, de Nieuwe Bijbelvertaling(NBV), NBV21 en de Bijbel in de Gewone Taal.

Codex Vaticanus

Deze codex bevat een bijna volledig Nieuwe Testament en wordt Vaticanus genoemd omdat deze sinds de 15e eeuw in de bibliotheek van het Vaticaan ligt. Desiderius Erasmus, de grondlegger van de Textus Receptus, was bekend met deze codex. Hij correspondeerde hierover met Paulus Bombasius, bibliothecaris van het Vaticaan, en Juan Ginés de Sepúlveda. Zij stuurden Erasmus honderden verzen uit de Codex Vaticanus. Erasmus was expert in het Grieks en had de (vroege) kerkvaders uitvoerig bestudeerd. Daarin zag hij niet de lezing van de Codex Vaticanus terug. Daarom beschouwde hij de codex niet als een betrouwbare getuige van de geïnspireerde apostelen en wees de lezing hiervan af.

 

Welke Nederlandse bijbelvertaling is betrouwbaar?

De NBG51 en NBV21 zaaien twijfel over Gods Woord. De NBV21 zet bepaalde teksten in een voetnoot, in plaats van de Bijbeltekst zelf. En beide zetten ze blokhaken rond sommige teksten. Dit komt omdat die tekst niet in een aantal (nieuw ontdekte) handschriften staat. Wel staan deze teksten in de handschriften die de basis vormen voor de Textus Receptus. De NBG51 en NBV21 nemen aan dat deze teksten niet tot de originele brieven behoorden. Dat deze nooit door de apostelen zijn opgeschreven. Waarom schrappen ze die teksten dan niet gewoon, in plaats van blokhaken of voetnoten? Hierin zijn zij niet consequent, wat afdoet aan hun betrouwbaarheid. Citaten van deze teksten door de vroege kerkvaders getuigen ervan dat ze wel degelijk tot de originele brieven van het Nieuwe Testament behoorden.

Het onderzoeken van de twee Griekse grondteksten heeft zeker zijn nut. Echter is zo’n uitvoerige studie niet voor iedereen weggelegd. Beheersing van het Grieks is daarvoor namelijk een vereiste. Door te kijken naar de lezingen van de verschillende bijbelvertalingen kunnen we ook ontdekken welke het meest betrouwbaar is. De Statenvertaling en Herziene Statenvertaling geven de Griekse grondtekst bijvoorbeeld nauwkeuriger weer in vergelijking met de NBG51 en NBV21. Woorden die niet in de grondtekst staan, zijn daar cursief weergegeven. Omdat het Grieks en Nederlands van elkaar verschillen is het soms nodig om extra woorden te gebruiken zodat een gedachte of uitdrukking goed vertaald kan worden. De NBG51 en NBV21 hebben dit niet gedaan, en zijn hierdoor minder nauwkeurig.

Bij de tekstvergelijking zijn tientallen verschillen tussen Nederlandse bijbelvertalingen weergegeven. Bekijk het eens rustig en beoordeel voor uzelf welke vertaling het beste getuigenis van God geeft. De maagdelijke geboorte en verlossing door het bloed van Christus zijn onomstreden feiten in de christelijke traditie. Bij de vergelijking is te zien dat de Textus Receptus, Statenvertaling en HSV hierin betrouwbaarder zijn en Gods Woord beter representeren. Sterker nog de Nestle-Aland editie, NBG51 en de NBV21 wijken in die verzen af van het Woord van God.

“Alzo heeft u de tekst, die door allen aanvaard is.”
(Elsevier, drukker van de Textus Receptus; 1633)

Bronvermelding:
1Watts, Malcolm H. (1998), The Lord gave The Word, p. 24, Trinitarian Bible Society.
2Beeke, Joel R. et al. (2014), The Reformation Heritage KJV Study Bible, p. xvii, Reformation Heritage Books.
3McShaffrey, Christian M. (2021), How the Holy Bible Came to be, p. 20, Trinitarian Bible Society.
Boek van Philip Schaff over de vroege kerkvaders. Onder andere Irenaeus van Lyon.

Kerkvaders

Bijbelvertalingen

Verschillen tussen de Textus Receptus en Nestle-Aland

Bij de tekstvergelijking zijn tientallen verschillen te zien tussen enerzijds de Statenvertaling en Herziene Statenvertaling en anderzijds de NBG51 en de NBV21. Deze verschillen zijn te verklaren doordat ze uitgaan van een andere Griekse grondtekst, namelijk de Textus Receptus of Nestle-Aland editie. Bij die vergelijking is te zien welke vertalingen beter in lijn zijn met de christelijke traditie en God meer eer bewijzen. Daarnaast kan er ook gekeken worden naar de geschriften van vroegchristelijke schrijvers om te bepalen welke Griekse grondtekst de brieven van de apostelen beter representeert.

Onderzoek naar de kerkvaders

De geschriften van vroege kerkvaders zijn onderzocht op bijbelverzen die bij de tekstvergelijking uiteengezet zijn. Deze geschriften bevestigen de superioriteit van de Textus Receptus. Waar de Nestle-Aland editie vele woorden mist, zien we in de onderstaande tabel dat daar wel naar wordt gerefereerd door de kerkvaders. Deze woorden behoorden dus tot de originele tekst van het Nieuwe Testament. De NBG51, de NBV21 en de meeste moderne bijbelvertalingen zijn daarom een slechte representatie van die originele tekst. Omdat ze gebaseerd zijn op de Nestle-Aland editie van het Nieuwe Testament.

Citaten van kerkvaders

De onderstaande citaten zijn afkomstig uit het Engelstalige werk van Philip Schaff (zie bronvermelding). Deze zijn zo letterlijk mogelijk vertaald naar het Nederlands. Daaronder is de exacte Engelse tekst weergegeven. Wanneer de kerkvaders een volledig vers hebben geciteerd is de lezing van de Statenvertaling gevolgd. Vergelijk zelf de citaten met de verzen bij de tekstvergelijking.

Irenaeus van Lyon1
geboren: 120 of 140 n.Chr
overleden: 200 of 203 n.Chr		 Cyprianus2
geboren: +/- 200 n.Chr
overleden: 258 n.Chr
Mar. 9:44,46
Het Evangelie		 “waar hun worm niet sterft en het vuur niet uitgeblust wordt”
“where their worm shall not die, and the fire shall not be quenched”
Mar. 16:19
Omissies		 “De Heere dan, nadat Hij tot hen gesproken had, is opgenomen in den hemel en is gezeten aan de rechterhand Gods”
“So then, after the Lord Jesus had spoken to them, He was received up into heaven, and sitteth on the right hand of God”
Lukas 9:56
Het Evangelie		 “de Zoon des mensen is niet gekomen om der mensen zielen te verderven, maar om te behouden”
“The Son of man is not come to destroy men’s lives, but to save them”
Hand. 8:37
Het Evangelie		 “de gelovige eunuch hemzelf: en, onmiddelijk verzocht hij om gedoopt te worden, hij zei, ‘Ik geloof dat Jezus Christus de Zone Gods is’”
“the believing eunuch himself: and, immediately requesting to be baptized, he said, ‘I believe Jesus Christ to be the Son of God’”		 “Want ofschoon in de Handelingen van de Apostelen is de eunuch beschreven als onmiddelijk te zijn gedoopt door Fillipus, omdat hij geloofde met zijn ganser hart”
“For although in the Acts of the Apostles the eunuch is described as at once baptized by Philip, because he believed with his whole heart”
Kol. 1:14
Het Evangelie		 “In Denwelken wij de verlossing hebben door Zijn bloed, namelijk de vergeving der zonden”
“In whom we have redemption through His blood, even the remission of sins”
1 Tim. 6:5
Onze Vader /Overig		 “wijk af van dezulken”
“from such withdraw thyself”
1 Joh. 5:7
Omissies		 “en wederom is het geschreven van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest, ‘en deze Drie zijn één’”
“and again it is written of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit, ‘And these three are one’”
Bronvermelding:
1Schaff, P. (1885), Ante-Nicene Fathers Volume 1, p. 1044, 1083, 1098, 1304, Christian Classics Ethereal Library.
2Schaff, P. (1885), Ante-Nicene Fathers Volume 5, p. 847, 667-668, 775, 983, Christian Classics Ethereal Library.
De jaartallen zijn afkomstig van Encyclopedia Britannica.
Parallel Bijbel Statenvertaling en Herziene Statenvertaling, HSV

Herziene Statenvertaling

Bijbelvertalingen

Welke vertaling volgt de Griekse grondtekst het nauwkeurigst?

De Statenvertaling (SV) is in vergelijking met de andere Nederlandse bijbelvertalingen degene die het dichtst bij de Griekse grondtekst blijft. De Herziene Statenvertaling (HSV) wijkt in sommige gevallen onnodig af van die grondtekst. Een voorbeeld hiervan is Romeinen 5:10. In de Statenvertaling luidt dit vers als volgt:

“Want indien wij vijanden zijnde, met God verzoend zijn door den dood Zijns Zoons, veel meer zullen wij verzoend zijnde, behouden worden door Zijn leven.” (SV)

Het argument is hier als volgt:

  1. wij waren vijanden van God
  2. wij zijn verzoend met God door den dood Zijns Zoons
  3. nu wij verzoend zijn
  4. zullen wij behouden worden van Gods toorn (zie Rom. 5:9)

De HSV wijkt in dit vers af van de Textus Receptus door (III) en (IV) met elkaar om te draaien. Dit verstoort het argument zoals God het bedoeld heeft, en verliest het aan kracht. In de Herziene Statenvertaling staat het als volgt:

“Want als wij, toen wij vijanden waren, met God verzoend zijn door de dood van Zijn Zoon, hoeveel te meer zullen wij behouden worden door Zijn leven, omdat wij verzoend zijn.” (HSV)1

Griekse tekst volgens de Textus Receptus

Ter verduidelijking is de tekst volgens de Textus Receptus2 hieronder weergegeven. Enkele woorden zijn hier voorzien van nummers uit de concordantie van Strong. Daaronder staat het woord waarmee het is vertaald in de Statenvertaling. We zien hier dat Romeinen 5 vers 10 eindigt op: “behouden worden door Zijn leven”. Zoals het in de Statenvertaling staat geschreven.

εἰ γὰρ ἐχθροὶ1 ὄντες κατηλλάγημεν2 τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου3 τοῦ υἱοῦ4 αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες5 σωθησόμεθα6 ἐν τῇ ζωῇ7 αὐτοῦ·

1G2190 2G2644 3G2288 4G5207 5G2644 6G4982 7G2222
vijanden verzoend dood Zoons verzoend behouden leven

HSV wijkt onnodig af van de Textus Receptus

Er is niks mis met het feit dat een bijbelvertaling niet altijd de exacte woordvolgorde van het Grieks volgt. We hebben het immers over twee verschillende talen, het Nederlands en Grieks. Het altijd exact volgen van de Griekse woorden zal in het Nederlands foutieve zinnen opleveren. Dat er van de woordvolgorde wordt afgeweken is daarom noodzakelijk. Dit is geen enkel probleem als dat alleen wordt toegepast waar het echt noodzakelijk is. Bij het bovenstaande vers doet de HSV dit niet. De vertaling draait namelijk geheel onnodig twee zinnen met elkaar om. De vrijheid die de HSV zich hier toe-eigent om af te wijken van de Textus Receptus is onbegrijpelijk. Wordt het vers hierdoor duidelijker? Zolang het kan dient de grondtekst nauwkeurig gevolgd te worden. Zinnen met elkaar omdraaien hoort daar niet bij. De HSV geeft hier een inkijk in de vertaalprincipes die zij hanteren, en dat is wel erg vrij.

Verouderd taalgebruik Statenvertaling?

Qua betrouwbaarheid en nauwkeurigheid staat de Statenvertaling dus alleen. Het feit dat de SV de Nederlandse kerk voor honderden jaren trouw heeft gediend, spreekt ook in het voordeel van de Statenvertaling. Een herziening van de SV is wat dat betreft niet noodzakelijk.

Toch beschikken wij nu over een ‘Herziene’ Statenvertaling. Eén van de belangrijkste uitgangspunten voor de totstandkoming van deze vertaling is het ‘verouderd’ of onbegrijpelijk taalgebruik van de Statenvertaling. Maar het verouderd taalgebruik spreekt juist in het voordeel van de SV. Ten eerste communiceert de taal van de SV waardigheid en eerbied voor God en Zijn Woord. Het verheven taalgebruik doet God eer aan. Ten tweede stimuleert het taalgebruik van de SV om de Bijbel aandachtig te lezen. Dit helpt om het Woord te overpeinzen, te herkauwen en te overdenken. Daarnaast is het gewoon een kwestie van gewenning om vertrouwd te raken met de Bijbelse termen uit de SV.

Ten slotte verzwakt de HSV enkele Bijbelse begrippen in hun poging tot een verstaanbaardere vertaling, zie hiervoor Statenvertaling vs HSV. Dit gaat ten koste van de plechtigheid en zwaarte van de Schrift. Hierdoor verliezen deze uitdrukkingen aan diepte en betekenis. Gaat hiermee de bedoeling van de Griekse tekst niet deels mee verloren? Die beter behouden blijft in de Statenvertaling en de kanttekeningen. Essentieel is daarom een vertaling die nauwgezet, getrouw en zorgvuldig de Textus Receptus volgt. Wat dat betreft kunnen wij God dankbaar zijn voor de Statenvertaling. De vertaling die God heeft geëerd sinds 1637.

Bronvermelding:
1Copyright © 2010 Stichting HSV
2Stephanus (1550), Textus Receptus, Maurice A. Robinson.

[ Bekijk voor meer verschillen tussen de Statenvertaling en de HSV ook eens op de website getrouwevertaling.nl ]

Welke bijbel moet ik lezen?

Bijbelvertalingen

Wat is de Bijbel?

Hier kunnen we op twee manieren naar kijken. Namelijk ‘bijbel’ met een kleine letter en ‘Bijbel’ met een hoofdletter. Als we refereren naar ‘bijbel’ bedoelen we een tastbaar exemplaar, het boek dat je vastpakt of een bijbelvertaling. Er is namelijk maar één Bijbel maar vele bijbels en bijbelvertalingen. Met ‘Bijbel’ bedoelen we het gezaghebbende Woord van God. Elk woord dat de apostlen opschreven, was geïnspireerd door God en is in alle opzichten waar, krachtig en levendig (2Tim. 3:16, Ps. 119:160, Heb. 4:12). We hebben het dan over de zevenendertig boeken in het Oude Testament, van Genesis tot Malachi, en negenentwintig boeken in het Nieuwe Testament van Matthéüs tot Openbaringen. In de originele talen, het Hebreeuws en het Grieks, is elk woord afzonderlijk; letterlijk het Woord van God en door de Heilige Geest ingegeven (2 Petrus 1:21).

Welke Griekse grondtekst?

We zitten in een situatie dat we op dit moment twee verschillende versies van het Nieuwe Testament hebben. Dit zijn de Textus Receptus en de Nestle-Aland editie. Bij de tekstvergelijking zijn belangrijke verschillen tussen deze twee grondteksten te zien. Omdat ze van elkaar verschillen, kunnen ze niet beide waar zijn. De ene tekst is het Woord van God en de ander niet. Natuurlijk zullen sommigen zeggen dat ze misschien beide niet het geïnspireerde Woord van God zijn. Maar dat is onlogisch. God heeft zijn Woord gegeven, doormiddel van ooggetuigen van het leven van Jezus en heeft hen als apostelen aangesteld om het Evangelie te verkondigen en hen geïnspireerd om brieven te schrijven. Wat God heeft gegeven, zal Hij ook behouden. De vraag is in welke grondtekst Zijn Woord behouden is? In het artikel over de grondtekst is daar meer over te lezen.

Elk woord in de Griekse grondtekst is Gods Woord

We hebben vastgesteld dat elk woord in de Bijbel direct geïnspireerd is door de Heilige Geest en elk woord afzonderlijk dus het Woord van God is. We hebben het dan over elk woord dat geschreven is in de Griekse grondtekst, in de Textus Receptus. Die is daarmee onfeilbaar. Gelukkig beschikken wij over bijbelvertalingen in het Nederlands, zodat we toegang hebben tot Gods Woord. En dat mag! Want ook Jezus en de apostelen citeren bijvoorbeeld uit een Griekse vertaling van het Oude Testament (de Septuaginta). Het Oude Testament is namelijk in het Hebreeuws geschreven, niet in het Grieks. Deze vertaling had voor hun dus autoriteit. Zoals een goede en betrouwbare vertaling in het Nederlands dat ook heeft.

Wat is een betrouwbare bijbelvertaling?

Omdat elk woord in de grondtekst direct geïnspireerd is door God, moeten we ervoor oppassen om onnodige interpretatie toe te voegen bij een vertaling. Elk woord heeft betekenis, is gewichtig en dient nauwgezet en gewogen vertaalt te worden. Zo blijft het geïnspireerde Woord van God het beste behouden, ook in het Nederlands. Een zo letterlijk mogelijke vertaling is dus wenselijk. Iedereen is het er wel over eens dat de Statenvertaling boven alle andere vertalingen staat. Zelfs critici van de Statenvertaling zullen toegeven dat de SV, de grondtekst het nauwkeurigst volgt. Tevens hebben de Statenvertalers kanttekeningen toegevoegd die extra duiding geven bij de tekst. Uitleg die we bij andere bijbelvertalingen niet vinden.

Ik heb moeite met de Statenvertaling

Veel bijbels zijn meer een interpretatie van de grondtekst in plaats van een vertaling daarvan. Je moet dan denken aan de NBV, NBV21, Het Boek en de Bijbel in Gewone Taal. In het Nederlands blijven er eigenlijk maar twee opties over, de Statenvertaling en de HSV. En als derde misschien de NBG51, al gebruikt die wel de verkeerde grondtekst. Alle andere vertalingen zijn niet echt een optie.

Hoewel ik vind dat de HSV op sommige cruciale punten de boot mist, bepaalde zaken afzwakt en minder helderheid biedt dan de Statenvertaling. Is het natuurlijk beter om de HSV te lezen dan helemaal geen bijbel te lezen. Zelf vind ik de SV duidelijk, helder en krachtiger. Daarom wil ik je graag aanmoedigen tot het aanschaffen van een Statenvertaling. Om, als je die nog niet hebt, het toch eens te proberen. Begin bijvoorbeeld eens met het lezen van een dagelijkse psalm uit de SV.

Voor (jonge) kinderen is de HSV een redelijk alternatief. Maar bedenk wel dat in Nederland tot 1951 iedereen, ongeacht leeftijd of opleidingsniveau, voor 300 jaar lang de Statenvertaling heeft gelezen. Ook mogen we God vragen of de Heilige Geest ons wil helpen met het verstaan van Zijn Woord. En als we vragen zullen we dan niet ontvangen?

“Bidt, en u zal gegeven worden; zoekt, en gij zult vinden; klopt, en u zal opengedaan worden. Want een iegelijk die bidt, die ontvangt; en die zoekt, die vindt; en die klopt, dien zal opengedaan worden.” (Lukas 11:9,10)